ELMA

Ex Libris Medicalibus Antiquis

De epidem(iolog)ie, hoe het begon

De wereld is in de ban van een pandemie. Een stukje enkelstrengs RNA SARS-CoV-2 dat COVID-19 veroorzaakt, repliceert zich verwoed onder de mensheid. Verwachtingsvol luisteren we naar epidemie-deskundigen; de epidemiologen. Waar komen zij vandaan? Een epidemie (epi=op, demos=volk) is een op een populatie ‘geworpen’ verschijnsel (plaag, ziekte). Het vak epidemiologie bestudeert de frequentie (het vóórkomen) van ziekte in (menselijke) populaties.

LEES VERDER »

Bommen op burgers

Tweeëntwintig februari. De dag van het bombardement van Nijmegen. Er is een herdenking in de Molenstraatkerk. De kerk is bij het bombardement deels verwoest. Het voorste deel is gespaard. Ik mag er vandaag bij zijn, niet als dokter, maar als zanger. Publiek en hoogwaardigheidsbekleders lopen binnen. Wij zingen met een groep mannen Circumdederunt me funes mortis. Tentakels van de dood

LEES VERDER »

Zwavelzuur milieuramp in 1690

Een milieuramp in 1690 door blootstelling aan vitriool (zwavelzuur) dat vrijkomt uit een fabriek. Burgers en een arts klagen de eigenaren aan, maar de rechter wijst hun klacht af. Economische belangen prevaleren hier boven het welzijn van burgers en het milieu.

LEES VERDER »

De geur van oude boeken

Bespaar u de moeite van het lezen van deze blog. Allemaal oude meuk. Maar weet wel dat ik graag met mijn neus in oude medische boeken zit. En niet omdat ze zo lekker ruiken. Want soms ruiken ze helemaal niet lekker. Vaak ruiken ze muf. Ze zijn niet altijd in goede staat. De band is beschadigd, of ontbreekt deels. Losliggende

LEES VERDER »

Le malade imaginaire, een komedie

Ziek zijn is niet leuk. Maar als je toch ziek bent, moet je er maar het beste van maken. Je kunt er zelfs profijt van trekken. Elk nadeel heb z’n voordeel! Sommige patiënten zijn daar heel goed in. Hun ziekte levert hun zoveel voordeel op dat ze soms niet meer beter willen worden. Dat heet ziektewinst. Primaire ziektewinst is de

LEES VERDER »

PowerPoint is dood: Leve Het Boek!

Unpowered. Een lege tank. Geen power. Geen energie. Niet vooruit kunnen. Je zult maar met zo’n gevoel langs de weg staan. Of, nog erger: voor de klas. Elke docent kent dat gevoel. Dat kan aan hem- of haarzelf liggen. Niet fit. Niet uitgeslapen. Maar ook: niet voorbereid. Unpowered. Een tijdje geleden is me dat overkomen. Ik moest invallen voor een

LEES VERDER »

Diasostiek

Nee, het is geen typefout. Ik ben echt geïnteresseerd in uw diasostische kwaliteiten. Als het aan mij ligt gaan we die bij uw volgende herregistratie toetsen. Want diasostiek wordt steeds belangrijker binnen de geneeskunde. Voorkómen is nu eenmaal beter! En bespaart op de kosten. Diasostiek staat voor leefstijlgeneeskunde. Διαζοστική op zijn Grieks. Daar zit het Griekse werkwoord ζοω in: ik

LEES VERDER »

Zieke schilders

Kunstschilder lijkt zo op het eerste gezicht niet echt een gezond beroep. Dat hangt samen met het beeld dat we van schilders hebben. Ze leven onregelmatig, drinken teveel, hebben vaak relatieproblemen, zitten voortdurend in geldnood. Hun gemoedstoestand schommelt tussen himmelhoch jauchzend en zum Tode betrübt. Het leven van een kunstenaar! Voorbeelden van zieke schilders zijn er te over. Hun ziekten

LEES VERDER »

Zes niet-natuurlijke zaken

In mijn vorige blog ‘Een Leidraad voor Heren met een Zittend Leven’ heb ik de Nederlandse arts Plemp (1601-1671) voorgedragen als de Eerste Leefstijlarts. En wel vanwege zijn boek Hoe worden we gezond oud? Oude koek zegt u? Wat heeft die Plemp ons nog te leren? Nou, lees zelf maar hoe eigentijds Plemp is. U kunt de vertaling van professor

LEES VERDER »

Een Leidraad voor Heren met een Zittend Leven (1670)

The Lancet schudde ons drie jaar geleden wakker. The detrimental association of sitting time with mortality (2016).Zitten is dodelijk <link naar mijn gelijknamige blog>. We moeten meer bewegen. En ook gezonder eten. Maar wie gaat dat organiseren? En heb je daar wel een dokter voor nodig? Lifestyle is in the air! Veel dokters vinden dat ze daar professioneel wat mee

LEES VERDER »

Een klinisch-arbeidsgeneeskundige les

Vandaag leg ik u een casus voor met een droevige afloop. Tussen het eerste bezoek van onze patiënt aan de huisarts en het moment van zijn overlijden zitten precies drie maanden. Uiteindelijk stelt de patholoog-anatoom de diagnose bij obductie. En geeft een bedrijfsarts de oplossing van het raadsel. Die oplossing wijst de weg naar de preventie. Een echte klinisch-arbeidsgeneeskundige casus.

LEES VERDER »

Een bedrijfsarts van goud

Zo iemand kom je niet elke dag tegen. Maar deze maand hebben we er een. Een bedrijfsarts van goud. En een proefschrift van goud. Precies vijftig jaar geleden promoveerde Jan Stumphius op een baanbrekend onderzoek. Eind jaren zestig was het een zeldzaamheid dat een bedrijfsarts promoveerde. Promoveren was ook niet wat Jan Stumphius najoeg. Hij wilde vooral zijn wat elke

LEES VERDER »

Goddelijke geneeskunst

Op zoek naar de oorsprong van de geneeskunst ben ik in Griekenland beland. Het is toch begonnen met Hippocrates? Dat dacht ik. Maar nee, ons vak is veel ouder. Het is van goddelijke oorsprong. Asklepios is onze god. Tot op de dag van vandaag. Wat is Asklepios voor een god? Hij is de zoon van Apollo, die ook wel De

LEES VERDER »

Ondergronds afzien

De toeristen die tijdens de hittegolf van afgelopen week de steenkolenmijn Valkenburg binnengingen was het vooral om afkoeling te doen. Valkenburg is een bezoekersmijn. Er zijn daar nooit kolen gedolven. Wat een verschil met de echte mijnen! Daar was het echt warm. En stoffig, vuil, donker en lawaaiïg. Er is onbeschrijfelijk afgezien op grote diepte, om die felbegeerde fossiele brandstof

LEES VERDER »

Beethovens beroepsziekte (2)

We gaan nu inzoomen op de consequenties van Beethovens progressieve doofheid. In deze blog gebruik ik een consequentiële definitie voor ‘beroepsziekte’. Een beroepsziekte is een ziekte met serieuze, soms zelfs fatale gevolgen voor de uitoefening van het beroep. Ik hoor ze al tandenknarsen bij het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB). Want ik wijk hiermee af van de officiële leer. En

LEES VERDER »

Beethovens beroepsziekte (1)

Kortgeleden De Vijfde weer eens gehoord. In de concertzaal. Opus 67 van Ludwig van Beethoven. Met die overbekende inzet: Kort-kort-kort-lang … punt-punt-punt-streep … Het morseteken voor de letter V. De vijfde symfonie heet ook wel de noodlotsymfonie. Die twee keer vier noten. Beethoven zei hierover: “Het noodlot klopt aan de deur”. Als romanticus koesterde hij de overtuiging dat het noodlot

LEES VERDER »

Het Afzien van Amadé

Tegenwoordig kennen we de palliatieve sedatie, waardoor de laatste levensfase rustig verloopt. Het sterven lijkt veel op inslapen. Zo kan een smartelijke dood met pijn of benauwdheid worden voorkomen. Ook de angst voor het sterven zelf wordt beteugeld. En voor wat daarna komt. Hel, hemel, of helemaal niets? Ooit een martelende onzekerheid voor stervenden. Bepaald niet rustig was het levenseinde

LEES VERDER »

De medische Reformatie

Op 31 oktober 1517 timmert Maarten Luther zijn 95 stellingen aan de poort van de slotkerk in Wittenberg. Die gaan vooral over de aflatenhandel. Paus Leo X financiert met aflatengeld de bouw van de Sint Pieter in Rome. Luthers protestactie lijkt kansloos. Wittenberg claimt Luther nu de Reformatie zijn vijfhonderdste verjaardag viert. Luther is een hype geworden. Toeristen verdringen zich

LEES VERDER »